İran’da Ekonomik Krize Yanıt: Kalabarg Uygulaması Başlatıldı
İran hükümeti, yaşam pahalılığına karşı Kalabarg uygulamasını başlatarak temel gıda ürünlerine erişimi kolaylaştırmayı hedefliyor.
İran hükümeti, 28 Aralık 2025 tarihinde başlayan protestoların ardından, yaşam pahalılığı ve yüksek enflasyon sorunlarıyla başa çıkmak amacıyla yeni bir ekonomik tedbir olarak “Kalabarg” uygulamasını hayata geçirdi. Bu uygulama, özellikle yağ, et ve yumurta gibi temel gıda maddelerindeki fiyat artışlarının ardından geliştirildi.
Hükümet, artan yaşam maliyetlerinin vatandaşlar üzerindeki olumsuz etkilerini azaltmayı hedefleyerek, çeşitli ekonomik önlemler almaya yöneldi. Kalabarg uygulaması, hanelerin süt, peynir, yağ, pirinç, et ve yumurta gibi temel gıda ürünlerine daha kolay erişimini sağlamayı amaçlıyor. Bu sistem, devlet tarafından vatandaşlara sağlanan dijital bir belge veya kredi mekanizması olarak işliyor ve döviz sübvansiyonlarından kaynaklanan rantın azaltılmasını hedefliyor.
Protestolar öncesinde de hızla artan fiyatlar, kamuoyunda geniş bir yankı bulmuş ve bazı ürünler market raflarında bulunamaz hale gelmişti. Yetkililer, bu durumu spekülatif hareketler, dağıtım zincirindeki aksamalar ve ekonomik baskılarla ilişkilendiriyor. Son günlerde ise zincir marketlerde temel ürünlerin yeniden temin edilebildiği ve bazı ürünlerin fiyatlarının gerilemeye başladığı bildiriliyor. Hükümet, bu adımların piyasalarda kısmi bir rahatlama sağladığını ve fiyat istikrarının güçlendirilmesi hedefinin sürdüğünü vurguluyor.
İran halkı, şiddetli protestoların ardından yaşam pahalılığıyla mücadeleye yönelik atılan adımlara temkinli bir yaklaşım sergiliyor. İranlı Zohre Nosrati, “Geçmişe göre ekonomideki olağan dışı durumlar nedeniyle fiyatlarda artış var. Hükümetin de yaşam pahalılığının önüne geçmek için aldığı kararlar var. Bu zamana kadar halk olarak birçok sorunla karşı karşıya kaldık. Bunu da atlatacağımızı düşünüyorum” dedi. Diğer bir İranlı, Ali Rıza Ekberi ise, “Hükümetin elektronik kupon desteği yararlı oldu ancak yeterli değil. Fiyatlar geçmişe göre arttı. Yine de halk alışverişine devam ediyor” ifadelerini kullandı.
İran hükümeti, döviz kurundaki ani dalgalanmaları önlemek ve fiyat artışlarını kontrol altına almak amacıyla tercihli döviz kuru uygulamasında düzenlemelere gitmişti. Uzun yıllardır yürürlükte olan bu sistem, bazı temel ürünlerin ithalatında kullanılmak üzere dövizin serbest piyasa kurunun altında bir fiyattan ithalatçılara tahsis edilmesini öngörüyordu. Ancak düşük kurdan sağlanan dövizin amacına uygun kullanılmaması ve dağıtım zincirindeki denetim boşlukları nedeniyle bu uygulama yoğun eleştirilere maruz kaldı. Ekonomi çevreleri, tercihli döviz kurunun zamanla bir rant mekanizmasına dönüştüğünü ve fiyat artışlarını engellemekte yetersiz kaldığını savunuyor.
