Türkiye, Veri Merkezlerinde Bölgesel Üs Olma Hedefinde
Türkiye, güçlü enerji altyapısıyla veri merkezlerinde bölgesel üs olmayı hedefliyor. Yapay zeka yatırımları için yeni fırsatlar sunulacak.
Dijital ekonomi ve yapay zeka alanında veri merkezleri, global ölçekte önemli bir rekabetin merkezinde yer alıyor. Türkiye, güçlü enerji altyapısı ve büyük ölçekli yatırım projeleri ile bu alanda stratejik bir merkez olmayı amaçlıyor.
Veri merkezleri, bilgisayar, sunucu, depolama ve ağ gibi bilgi işlem altyapılarını bir araya getiriyor. Bu merkezler için gerekli olan donanım, enerji dağıtımı, yüksek ısıyı dengeleyen soğutma sistemleri, siber güvenlik önlemleri ve yangın söndürme altyapısı büyük bir önem taşıyor. Ayrıca, veri merkezleri ihtiyaca göre farklı türlerde sınıflandırılabiliyor; geleneksel, kurumsal, ortak yerleşim, bulut, hibrit, hiper ölçekli ve uç veri merkezleri bunlar arasında yer alıyor.
Yapay zeka uygulamaları için büyük işlem gücü ve enerji gereksinimi bulunuyor. Bu bağlamda, sıvı soğutma sistemleri klasik klimalara tercih ediliyor.
Türkiye için Fırsat Alanı
Türkiye’nin yapay zeka ve veri merkezleri alanında daha fazla pay alabilmesi için güçlü enerji altyapısı, yüksek kapasiteli elektrik şebekesi ve yatırım dostu düzenlemeler kritik bir rol oynuyor. Veri merkezlerinin enerji, sanayi ve dijital dönüşüm politikalarının kesişim noktasında konumlandırılması, Türkiye’nin bu alanda bölgesel bir üs olma potansiyelini artırıyor. Bu nedenle veri merkezi yatırımları, ülke için stratejik bir fırsat olarak değerlendiriliyor.
Ayrıca, veriye erişimin kolaylaştırılması, araştırmacıların, girişimcilerin ve kamu kurumlarının bu verileri değerli hale getirme süreçlerini hızlandırmayı amaçlıyor. Sağlık, tarım, savunma ve elektronik ticaret gibi alanlarda en az 2 bin kamu veri setinin Ulusal Veri Kütüphanesi aracılığıyla vatandaşların kullanımına sunulması hedefleniyor.
Yatırım Programlarında Yapay Zeka Projelerine Destek
Türkiye’nin veri merkezleri alanında bölgesel bir üs haline gelmesi ve dijital ekonominin merkezlerinden biri olması amacıyla kamu-özel sektör işbirlikleri güçlendiriliyor. Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, Türkiye’nin Yapay Zeka Vizyonu ve Eylem Planı’nı açıkladığı bir zirvede, 2030 yılına kadar ülkenin veri merkezi kurulu gücünü en az 1 gigavata çıkaracaklarını belirtti. Ayrıca, kamu yatırım programlarında yapay zeka projelerine en az yüzde 2 oranında bütçe ayrılacağı ifade edildi.
Kamu, yerli yapay zeka çözümlerinin ilk alıcısı ve en güçlü referansı olmayı hedefliyor. Sağlık, enerji ve akıllı üretim gibi öncelikli alanlarda KOBİ’lere gerekli teknolojinin sağlanması planlanıyor.
Kamu-Özel Sektör İşbirliği ile Büyük Yatırımlar
Cumhurbaşkanı Erdoğan, Yapay Zeka Eylem Planı çerçevesinde egemen yapay zeka kapasitelerini güvence altına alacaklarını ve güçlendireceklerini vurguladı. Sanayi ve Teknoloji Bakanı Mehmet Fatih Kacır, veri merkezi ve yapay zeka yatırımları için yaklaşık 3 milyar dolarlık kamu kaynağı sağlayarak, 10 milyar dolarlık özel sektör yatırımını harekete geçireceklerini açıkladı. Uluslararası girişimcilere bu alandaki yatırımlar için tek pencereden 30 iş günü içinde bir yol haritası sunulacak.
İstanbul, Yapay Zeka Yatırımlarının Kalbi Olacak
Türkiye’nin yapacağı yatırımların merkezlerinden biri İstanbul olacak. Şehir, Türkiye’nin uluslararası vitrini ve yatırım diplomasisi merkezi olarak konumlandırılacak. Terminal İstanbul, girişimcilerin ve yatırımcıların buluşma noktası haline gelecek. Türkiye, OECD, G20, Birleşmiş Milletler gibi platformlarda insan merkezli yapay zeka standartlarının belirlenmesinde etkin rol oynamayı hedefliyor.
Ayrıca, Türk Devletleri Teşkilatı ile ortak bir Türk dilleri büyük dil modeli geliştirilmesi için çalışmalar başlatıldı. Türkiye Yapay Zeka Eylem Planı ile sağlanacak kaynakların katma değerinin 1 trilyon lirayı aşması bekleniyor. Bu çalışmaların, Türkiye’nin veri merkezlerinde bölgesel üs olma hedeflerini desteklemesi öngörülüyor.
Veri merkezlerine yönelik hukuki düzenlemeler de devreye alınacak.
GSM Operatörleri Öncü Rol Üstleniyor
Türkiye, yapılacak yatırımlar ve atılan adımlarla geleneksel veri merkezlerinden dünya çapında teknoloji şirketlerinin yer aldığı ‘hiper ölçekli’ ekosisteme geçiş yapmayı planlıyor. Turkcell ve Google Cloud işbirliği ile gerçekleştirilecek yatırım, sektörün en büyük projelerinden biri olarak öne çıkıyor. Ankara’da temelleri atılan veri merkezi projesinin toplam büyüklüğü 3 milyar doları bulacak. Bu bütçenin 1 milyar doları Turkcell, 2 milyar doları ise Google Cloud tarafından karşılanacak. Tesisin 2028 yılında tam kapasiteyle devreye girmesi bekleniyor.
Türk Telekom, test ettiği Sıvı Daldırmalı Soğutma Sistemi ile veri merkezlerinin enerji tüketiminde başarılı sonuçlar elde ettiğini duyurdu. Vodafone Türkiye ise DAMAC Digital ile birlikte İzmir’de 150 milyon dolarlık yeni bir veri merkezi açmayı planlıyor ve Ankara’daki veri merkezlerinin kapasitesini 18 milyon avroluk yatırımla artırmayı hedefliyor.
Veri Merkezlerinin Sayısı Artıyor
Türkiye’de toplam 81 veri merkezi bulunuyor. Bunların 33’ü İstanbul’da, 13’ü Ankara’da, 10’u İzmir’de, 8’i Bursa’da, 4’ü Kocaeli’de, 3’ü Denizli’de, 2’si Gaziantep’te yer alıyor. Ayrıca Tekirdağ, Trabzon, Isparta, Antalya, Adana, Kayseri, Konya ve Samsun’da birer veri merkezi faaliyet gösteriyor.
Yüksek teknoloji yatırımlarını destekleyen HIT-30 Programı ve yerel düzeyde desteklenecek 303 stratejik projenin Türkiye’nin kalkınmasında önemli bir rol oynaması bekleniyor. HIT-30 Programı çerçevesinde veri merkezleri için 1,5 milyar dolarlık destek bütçesi ayrıldı. Yatırımlara yönelik yüzde 50’ye kadar vergi teşviki, yatırımın yüzde 10’una kadar enerji desteği ve istihdam katkısı sağlanacak.
Veri merkezlerinin bu teşviklerle Anadolu’nun güvenli bölgelerine yayılması planlanıyor. ‘Yerel Kalkınma Hamlesi’ kapsamında, Nevşehir’de sıcak hava balonu ve aksamları üretiminin yanı sıra veri merkezi projelerine yatırım yapılması bekleniyor.
Kapadokya’daki kayadan oyma doğal soğuk hava depolarının, enerji verimliliği ve güvenlik avantajları nedeniyle veri merkezlerine dönüştürülmesi planlanıyor. Nevşehir’de kurulacak veri merkezinin yatırım ve işletme maliyetinin İstanbul ve Ankara’ya göre yüzde 45 daha düşük olması öngörülüyor.
Küresel Pazar Büyüklüğü
Çevrimiçi istatistik portalı Statista ve sektör raporlarına göre, 2024 yılında 416 milyar dolar olan küresel veri merkezi sistemleri pazarının bu yıl 570 milyar doları aşması ve 2030 yılına kadar 620 milyar dolara ulaşması bekleniyor. Türkiye Elektrik Sanayi Birliği’nin (TESAB) raporuna göre, veri merkezi sektöründe tarihi bir büyüme gözlemleniyor. 2020’de yaklaşık 60 gigavat seviyesinde olan küresel veri merkezi kapasitesinin, 2024’te 97 gigavata yükselebileceği öngörülüyor.
Mevcut eğilimlerin devam etmesi halinde, küresel kapasitenin 2030’da 226 gigavata, 2035’te ise 277 gigavata ulaşması bekleniyor. Elektrik tüketiminin, yapay zeka kullanımının yaygınlaşmasıyla birlikte 2035 yılına kadar 1750 teravat/saat seviyelerine ulaşabileceği öngörülüyor.
ABD Veri Merkezi Sayısında Lider
ABD, yapay zeka alanında OpenAI, Google, Microsoft, Amazon, Meta, Anthropic ve Nvidia gibi teknoloji devleri ile yalnızca model geliştirme yarışında değil, çip, bulut bilişim, veri merkezi ve yapay zeka hizmet ihracatı alanlarında da önemli bir katkı sağlıyor. Geçen yıl, küresel çapta özel şirketlerce yapılan 344,7 milyar dolarlık yapay zeka yatırımının 285,9 milyar doları ABD’li şirketler tarafından gerçekleştirildi.
ABD’de 2022 yılı itibarıyla 5 bin 427 veri merkezi bulunuyor. Bu sayıyı 529 ile Almanya ve 523 ile Birleşik Krallık takip ediyor. Bu merkezlerin yüksek enerji tüketimi, ABD’nin yapay zeka stratejisinin merkezine enerji ihtiyacını da taşıyor. ABD, kişi başına veri merkezi elektrik tüketiminde de en büyük paya sahip ülkeler arasında yer alıyor.
