İran’da Siyasi Buhran: Ekonomik Kriz ve Toplumsal Tepkiler

İran’da ekonomik kriz ve toplumsal hareketler, derin bir siyasi buhranın habercisi olarak öne çıkıyor.

Prof. Dr. Aygün Attar, İran’daki ekonomik zorlukların tetiklediği toplumsal hareketleri ‘siyasi buhran’ olarak tanımladığı yazısında, bu durumun olası sonuçlarını ele aldı.

Attar, İran’da siyasi buhran söyleminin, 46 yıldır Molla iktidarına tahammül eden halkın artık yeter demesiyle ortaya çıktığını belirtiyor. Ülkenin zengin doğal kaynakları ve jeostratejik konumuna rağmen, halk uzun yıllardır yoksulluk içinde yaşamaktadır.

Bu durum, iktidarın nimetlerinden faydalanan dini elitin çocuklarının Batı’da lüks içinde yaşamasıyla çelişmektedir. Ülkenin milli bütçesi kötü yönetim nedeniyle har vurup harman savrulurken, ekonomik kriz derinleşmektedir.

Molla rejiminin dini söylemlerine sığınması, artık halkı tatmin etmemekte ve bu durum, geçmişteki dini ritüellerin geçerliliğini yitirmesine yol açmıştır. İran, derin bir siyasi buhran içindedir ve bu buhranın nedenleri karmaşık bir yapıya sahiptir. Ekonomik, sosyal, kültürel ve ideolojik faktörlerin birleşimi, bu durumu daha da derinleştirmektedir.

Özellikle ekonomik sıkıntılar, halkın protesto eylemlerine katılmasına neden olmuştur. Ekonomik beklentileri karşılanmayan kesimler, sokaklara dökülerek öfkelerini dile getirmiştir. Kadınlara yönelik baskılar, eğitim ve sağlık hizmetlerindeki eşitsizlikler, toplumsal kutuplaşma gibi sosyal faktörler de bu durumu beslemektedir.

Bir yanda zengin Molla ve bürokratlar, diğer yanda ise kepenk kapatmak zorunda kalan esnaf bulunmaktadır. Sosyal adaletsizlik duygusu, halkın siyasi katılımını artıran en önemli etkenlerden biri haline gelmiştir. İran’daki çok kültürlü toplumu oluşturan farklı grupların taleplerinin karşılanmaması, ayrılıkçı hareketlere yol açabilse de bu sefer ekonomik ve siyasi talepler ön plandadır.

İdeolojik kutuplaşma, siyasi sistemin temel değerlerini tehdit eden en tehlikeli unsurlardan biridir. Pezeşkiyan’ın durumu realist bir bakış açısıyla değerlendirmesi, mevcut kaosun üstesinden gelmek için siyasi diyalog ve uzlaşma arayışlarını zorlaştırmaktadır. İran’daki yönetim mekanizması, Dini Lider tarafından monarşik bir tarzda yönetildiği için Cumhurbaşkanının yetkileri kısıtlı kalmaktadır.

İran’daki siyasi buhranı dış müdahale etkisinden bağımsız değerlendirmek, en hafif tabirle saflık olur. Haziran ayında İsrail ile yaşanan çatışmanın ardından, Amerika’nın olası bir savaşta İsrail’in yanında yer alacağına dair açıklamalar, iç durumu daha da karmaşık hale getirmiştir. MOSSAD’ın İran içindeki faaliyetleri ve bölgedeki siyasi gelişmeler, ülkenin siyasi sisteminin bozulmasına yönelik hamleler olarak değerlendirilmektedir.

Yaşanan olayların her yönüyle incelenmesi, İran’da bir siyasi buhranın yaşandığını ortaya koymaktadır. Bu durum, mevcut siyasi düzenin sorgulanmasına ve yeni arayışlara yol açabilir. İran halkının, dış müdahale olmaksızın kendi iradesiyle arzuladığı sonuçlara ulaşması umulmaktadır.

Ancak, İran halkının, terör örgütlerinin etkisiyle bölgedeki güç dengelerini değiştirmeye çalışan unsurlara karşı dikkatli olması gerekmektedir. Aksi takdirde, bu büyük siyasi buhran sadece İran ile sınırlı kalmayacak, bölgesel ve küresel dengeleri de alt üst edecektir.

İran’daki değişim hareketlerinin kökleri, tarihsel olarak Azerbaycan Türklerinin liderliğinde başlamıştır. Ancak, şu anki durum, 2018’deki gibi bir sessizlik içinde devam etmektedir. Umut edilir ki, etnik milliyetçilik zeminine kaymadan, acil sorunların çözümü için akıllıca bir yol izlenir.

Sonuç olarak, İran’da değişim rüzgarları esmekte ve bu durumu görmezden gelmek mümkün görünmemektedir. Türkiye, Rusya ve Çin’in henüz resmi bir açıklama yapmamış olması, olayların ciddiyetini gözler önüne sermektedir. Trump ve Netanyahu’nun İran’a yönelik sert söylemleri, Tahran yönetiminin lehine bir etki yaratmaktadır. İran halkının, devlet geleneğine sahip bir toplum olarak, kendi kimliğini koruma mücadelesi vermesi gerekmektedir.

Gelişmeleri dikkatle izlemeye devam edeceğiz, zira İran ile olan derin bağlarımız ve jeopolitik hassasiyetlerimiz, bu konudaki sessizliğimizi imkansız kılmaktadır.