Afrika Kıtasında Sıtma Vakaları ve Ölümleri Yüzde 95 Oranında
Afrika, sıtma vakalarının ve ölümlerinin büyük çoğunluğunu taşımaya devam ediyor. 2023’te sıtma kaynaklı ölümler çocuklarda yoğunlaşıyor.
Afrika kıtası, sıtma hastalığı ile mücadelede son yıllarda kaydedilen gelişmelere rağmen, bu hastalığın küresel yükünü taşımaya devam etmektedir. Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) verilerine göre, 2023 yılında dünya genelinde yaklaşık 263 milyon sıtma vakası ve 597 bin ölüm kaydedilmiş olup, bu vakaların ve ölümlerin yüzde 95’i Afrika’da gerçekleşmiştir.
25 Haziran’da Afrika’da Sıtmayla Mücadele Günü kapsamında yapılan değerlendirmelere göre, sıtma hastalığı özellikle Sahra Altı Afrika’da ciddi bir halk sağlığı sorunu olmaya devam etmektedir. Hastalık, enfekte dişi Anopheles sivrisinekleri aracılığıyla bulaşmakta ve erken teşhis edilmediği takdirde ölümcül sonuçlar doğurabilmektedir.
DSÖ’ye göre, sıtma nedeniyle yaşanan ölümlerin büyük bir kısmı çocuklarda görülmektedir. 2023 yılı itibarıyla Afrika bölgesinde sıtma sebebiyle hayatını kaybedenlerin yaklaşık dörtte üçü 5 yaş altındaki çocuklardan oluşmaktadır. Bunun yanı sıra, hamile kadınlar ve sağlık hizmetlerine erişimi kısıtlı olan bölgelerde yaşayan topluluklar da yüksek risk altındadır.
Sıtma vakalarının yoğun olarak görüldüğü ülkeler arasında Nijerya, Demokratik Kongo Cumhuriyeti, Uganda, Etiyopya ve Nijer öne çıkmaktadır. DSÖ verilerine göre, yalnızca Nijerya’daki ölümler, Afrika’daki sıtma ölümlerinin yaklaşık üçte birini oluşturmaktadır. Demokratik Kongo Cumhuriyeti ve Nijer de ölüm oranlarının en yüksek olduğu ülkeler arasında yer almaktadır.
Küresel Mücadelede Gelişmeler
Küresel ölçekte sıtma ile mücadelede son 20 yılda önemli kazanımlar elde edilmiştir. DSÖ, 2000 yılından bu yana yürütülen programlar sayesinde milyarlarca vakanın ve milyonlarca ölümün önlendiğini belirtmektedir. 2000-2023 döneminde yaklaşık 2,2 milyar sıtma vakası ve 12,7 milyon ölüm engellenmiştir. Ancak son yıllarda ilerlemenin yavaşladığına dikkat çekilmektedir. 2023 yılında kaydedilen 263 milyon vaka, bir önceki yıla göre yaklaşık 11 milyonluk bir artış göstermektedir. Ölüm sayıları ise yaklaşık 600 bin seviyesinde kalmaya devam etmektedir.
Uzmanlar, sıtma ile mücadeledeki yavaşlamanın birden fazla faktörden kaynaklandığını ifade etmektedir. İklim değişikliği nedeniyle meydana gelen aşırı yağışlar ve seller, sivrisineklerin üreme alanlarını genişletirken, çatışmalar ve insani krizler sağlık hizmetlerine erişimi zorlaştırmaktadır. Ayrıca bazı bölgelerde görülen ilaç ve insektisit direnci, hastalığın kontrol altına alınmasını güçleştirmektedir.
Finansman Sorunları
Mücadelede karşılaşılan sorunlardan biri de finansman eksikliğidir. DSÖ verilerine göre, 2023 yılında sıtmayla mücadele için yaklaşık 4 milyar dolar kaynak sağlanırken, ihtiyaç duyulan finansmanın 8,3 milyar dolar seviyesinde olduğu tahmin edilmektedir. Bu finansman açığı, koruyucu cibinliklerin dağıtımı, ilaç tedariki, teşhis hizmetleri ve saha operasyonları üzerinde baskı oluşturmaktadır.
Öte yandan, sıtmaya karşı geliştirilen yeni araçlar, mücadelede umut verici gelişmeler arasında yer almaktadır. Son yıllarda kullanımına başlanan sıtma aşıları, birçok Afrika ülkesinde çocukluk çağı aşılama programlarına dahil edilmiştir. DSÖ, aşılama programlarının yaygınlaşmasıyla birlikte yüksek risk altındaki bölgelerde çocuk ölümlerinin azaltılmasının hedeflendiğini belirtmektedir.
Tedavi Alanındaki Yenilikler
Sıtma tedavisinde de yeni gelişmeler yaşanmaktadır. DSÖ tarafından 2026 yılında onaylanan ve özellikle bebekler için geliştirilen ilk sıtma ilacı, tedavi seçeneklerinin genişletilmesi açısından önemli bir adım olarak değerlendirilmektedir. Araştırma aşamasındaki yeni ilaçların, ilaca dirençli parazit türlerine karşı etkili olabileceği ifade edilmektedir. Ancak sağlık kuruluşları, sıtmanın kontrol altına alınabilmesi için yalnızca yeni teknolojilerin yeterli olmayacağını vurgulamaktadır.
Uzmanlara göre, erken teşhis, etkili tedavi, koruyucu önlemler, sağlık altyapısının güçlendirilmesi ve sürdürülebilir finansman desteği, Afrika’da sıtma yükünün azaltılması için temel unsurlar olmaya devam etmektedir. DSÖ verileri, hastalığın büyük ölçüde önlenebilir ve tedavi edilebilir olmasına rağmen, her yıl yüz binlerce kişinin hayatını kaybettiğini göstermektedir.
Afrika’da Sıtmayla Mücadele Günü, kıtanın karşı karşıya olduğu bu sağlık sorununa dikkat çekmeyi amaçlamakta olup, güncel veriler sıtmanın özellikle çocuklar üzerindeki etkisinin sürdüğünü ve hastalıkla mücadelede elde edilen kazanımların korunabilmesi için uluslararası çabaların devam etmesi gerektiğini ortaya koymaktadır.
