Biljana Plavsic: Pişmanlığını Geri Çeken Sırp Lider
Biljana Plavsic, Bosna Savaşı’ndaki rolü nedeniyle insanlığa karşı suçlardan mahkûm edildi; mahkemede dile getirdiği pişmanlığını daha sonra geri çekti.
96 yaşında hayatını kaybeden Biljana Plavsic, Bosna Savaşı sırasında Sırp Cumhuriyeti’nin yönetiminde görev alan ve savaş suçları nedeniyle hüküm giyen en üst düzey kadın siyasetçilerden biriydi. 1930’da Tuzla’da, eğitimli ve varlıklı bir ailenin çocuğu olarak dünyaya gelen Plavsic, Saraybosna Üniversitesi’nde bilim fakültesi dekanlığı yaptı. Fulbright bursuyla New York’ta botanik araştırmaları yürüttü ve 100’den fazla bilimsel makaleye imza attı.
Plavsic’in siyasi kimliği, II. Dünya Savaşı yıllarında ailesinin yaşadığı acıların etkisiyle şekillendi. Sırp akrabalarının öldürülmesi, toplama kamplarına gönderilmesi veya Sırbistan’a sürülmesi, onun Sırp halkının yeniden yok edilmesine yönelik korkusunu güçlendirdi. Plavsic, siyasete girme amacını da bu tehdidi önlemek olarak açıklıyordu.
1990’da Sırp Demokratik Partisi’ne katılan Plavsic, Bosna-Hersek’in Yugoslavya’dan bağımsızlığını ilan etmesinin ardından diğer parti yöneticileriyle birlikte Sırp Cumhuriyeti’nin kurulmasına destek verdi. Savaş boyunca Radovan Karadzic’in yardımcısı olarak görev yaptı ve Bosnalı Müslümanlar ile Hırvatlara yönelik zorla yerinden etme politikalarını savundu.
Eski Yugoslavya Uluslararası Ceza Mahkemesi, Plavsic’i 2003’te insanlığa karşı suçlardan suçlu buldu. Mahkeme, etnik nüfusun zor kullanılarak kalıcı biçimde yerinden edilmesini gerekçe göstererek 11 yıl hapis cezası verdi. Plavsic, mahkemenin 161 sanığı arasında yer alan tek kadındı ve uluslararası bir ceza mahkemesinde kitlesel suçlar nedeniyle yargılanan en üst düzey kadın oldu.
Plavsic, 2002’deki duruşmasında binlerce Sırp olmayan kişinin sistematik biçimde bölgeden uzaklaştırıldığını kabul ederek özür diledi. Ayrıca, sivillere yönelik zalimane uygulamalara ilişkin uyarıları dikkate almadığını ve yaşanan acılardan sorumlu olduğunu söyledi. Ancak İsveç’teki cezaevi günlerinde verdiği bir röportajda bu ifadelerinden geri adım attı ve hiçbir yanlış yapmadığını savundu.
Bu tutum değişikliği, mağdur örgütleri ve uluslararası kamuoyunda tepkiyle karşılandı. Plavsic’in pişmanlığını geri çekmesi, Sırp milliyetçi çevrelerde gördüğü eleştirilerin ardından geçmişteki konumunu yeniden sahiplenme çabası olarak değerlendirildi. Plavsic ise Republika Srpska’nın kurulmasına katkıda bulunduğunu belirterek, halkını korumak için aynı şeyi yeniden yapacağını söyledi.
