Afrika Kıtası’nın Bölünmesi: Yeni Okyanus Daha Erken Oluşacak
Afrika kıtasının bölünme süreci beklenenden hızlı ilerliyor. Yeni okyanus birkaç milyon yıl içinde oluşacak.
Jeologların yaptığı yeni araştırmalar, Afrika kıtasının ikiye ayrılma sürecinin öngörülenden çok daha hızlı bir şekilde ilerlediğini ortaya koydu. Doğu Afrika’daki aktif yarık hattının, ‘kritik eşik’ olarak adlandırılan bir aşamaya ulaştığı ve bu durumun birkaç milyon yıl içinde kıtanın tamamen bölünmesine ve yeni bir okyanusun oluşmasına zemin hazırlayacağı bildirildi.
Columbia Üniversitesi’nden yer bilimci Christian Rowan, bölgedeki yer kabuğunun daha önce düşünülenden çok daha ince olduğunu ve Doğu Afrika’nın yarılma sürecinin beklenenden ileri bir aşamada bulunduğunu ifade etti. Jeolojik ölçekte ‘göz açıp kapayıncaya kadar’ geçecek bu süre, kıtanın haritasını kalıcı olarak değiştirecek.
Yer Kabuğundaki ‘Boyun Verme’ Aşaması
Araştırmacılar, Kenya ve Etiyopya boyunca uzanan Turkana Yarığı üzerindeki sismik ölçümleri inceleyerek yer kabuğunun kalınlığını hesapladı. Normalde kenarlarda 35 kilometre olan kabuk kalınlığının, yarığın merkezinde 13 kilometreye kadar düştüğü tespit edildi. Kabuğun 15 kilometrenin altına düşmesi, jeolojide ‘boyun verme’ (necking) olarak adlandırılan ve kıtanın kopuşunun kaçınılmaz olduğunu gösteren bir aşamaya geçildiğini kanıtlıyor.
İnceleyen ve zayıflayan kabuk, yarılma sürecini hızlandırırken, bir sonraki aşamada magma yüzeye çıkarak yeni bir deniz tabanı oluşturacak. Hint Okyanusu’ndan gelen suların bu havzayı doldurmasıyla Afrika levhası, batıda Nubya levhası ve doğu kıyısı ile Madagaskar’ı kapsayan Somali levhası olarak ikiye ayrılacak.
Araştırmalar, yaklaşık 4,6 milyon yıl önce başlayan ‘boyun verme’ aşamasının bölgedeki tortu birikimini hızlandırarak, o dönemde yaşayan canlıların kalıntılarının günümüze kadar korunmasına olanak sağladığını gösteriyor. Nature Communications dergisinde yayımlanan bu çalışma, bölgedeki eşsiz paleoantropolojik kaydın oluşumunda tektonik değişimlerin temel bir rol oynadığını vurguluyor.
